|
Manifest davart la situaziun dal rumantsch

Manifeste sur la situation du romanche
Langue nationale suisse et langue cantonale des Grisons, le romanche
se trouve dans une situation alarmante. Les faits sont connus.
Ils imposent désormais durgence que les communes
romanches, le Canton des Grisons et la Confédération
agissent et prennent des mesures convaincantes. La Constitution
fédérale fournit une bonne base pour la protection
du romanche. Mais la volonté politique de mettre en application
de manière conséquente ces dispositions légales
est pour ainsi dire inexistante.
Manifesto sulla situazione della lingua
romancia
Il romancio, lingua nazionale svizzera e lingua cantonale dei
Grigioni, si trova in una situazione allarmante. I fatti sono
conosciuti. Ed impongono ormai urgentemente azioni e misure convincenti
da parte dei Comuni romanci, del Cantone dei Grigioni e della
Confederazione. La Costituzione federale fornisce una buona base
per la protezione del romancio. Ciò che invece fa difetto
quasi del tutto è la volontà politica di mettere
in atto le disposizioni legali in maniera coerente.
Manifest zur Lage des Rätoromanischen
Die Situation des Rätoromanischen als Landes- und Kantonssprache
ist alarmierend. Die Fakten sind bekannt. Diese verlangen jetzt
dringend nach überzeugenden Handlungen und Massnahmen von
Seiten der Gemeinden, des Kantons und des Bundes. Die Bundesverfassung
enthält eine gute Grundlage für den Schutz des Rätoromanischen.
Kaum existent ist jedoch der politische Wille, diese rechtlichen
Voraussetzungen konsequent umzusetzen.
Manifest davart la situaziun dal rumantsch
La situaziun dal rumantsch sco lingua naziunala e chantunala è
alarmanta. Ils fatgs èn enconuschents. Quels pretendan
uss urgentamain acziuns e mesiras persvadentas da las vischnancas
rumantschas, dal chantun Grischun e da la confederaziun. La constituziun
federala cuntegna ina buna basa per proteger il rumantsch. Strusch
existenta è dentant la voluntad politica dad applitgar
questas prescripziuns legalas consequentamain.
|
Mo princips constituziunals na tanschan betg
Cun gronda maioritad ha il pievel svizzer acceptà avant
sis onns in nov artitgel da linguatgs en la constituziun federala.
Quel è vegnì rinforzà en la nova constituziun
cun ils artigels 4, 18 e 70. Tranter auter prescrivan quels chils
chantuns hajan da determinar lur linguas uffizialas, da respectar
la cumposiziun linguistica tradiziunala dals territoris e da prender
resguard sin lur minoritads linguisticas. Quai oblighescha la
confederaziun, il chantun Grischun e las vischnancas rumantschas
dapplitgar lur lingua sco lingua uffiziala en administraziun,
scola e dretgira.
La situaziun giuridica è damai clera. Clera è dentant
era la situaziun linguistica existenta. Il rumantsch va a digren
malgrà ils bels princips constituziunals, perquai china
politica da linguatg activa manca. Intgins exempels dal davos
temp:
Mesiras concretas na vegnan betg prendidas cun la stgisa
da lautonomia communala.
En ina scola superiura en il territori rumantsch nun èsi
cler, schil linguatg matern è in rom obligatori.
En il Grischun triling vegn introducida ina nova marca
da tetg graubünden en in sulet linguatg.
Per in post da secretariat public amez il territori rumantsch
na vegnan pretendidas naginas enconuschientschas dal rumantsch.
En la dumbraziun dal pievel na lubescha lUffizi federal
da statistica betg a Rumantschas e Rumantschs sco era ad auters
bilings dinditgar adequatamain lur bilinguitad vivida.
Mo bainvulientscha e simpatia
na tanschan betg.
Mo cun leschas na vai betg, dentant senza anc main.
Nus pretendain dal chantun Grischun chel surpiglia
sia responsabladad e sia rolla decisiva.
Sutsignai er Vus quest manifest:
www.rumantsch.ch
Ils 21 da mars 2002 vegn quest manifest
cun tuttas suttascripziuns tramess al president dal cussegl federal,
al president dal cussegl grond dal chantun Grischun ed al president
da la regenza grischuna sco era a las medias.
Contact:
Duri Denoth
Bagnera 171
Email: manifest@rumantsch.ch,
tel: +41 81 860 07 61, fax: +41 81 860 07 62
|